<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="de">
	<id>https://demowiki.knowlus.com/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Lawrencium</id>
	<title>Lawrencium - Versionsgeschichte</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://demowiki.knowlus.com/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Lawrencium"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://demowiki.knowlus.com/index.php?title=Lawrencium&amp;action=history"/>
	<updated>2026-04-07T14:47:50Z</updated>
	<subtitle>Versionsgeschichte dieser Seite in Demo Wiki</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.44.2</generator>
	<entry>
		<id>https://demowiki.knowlus.com/index.php?title=Lawrencium&amp;diff=2048&amp;oldid=prev</id>
		<title>imported&gt;Antonsusi am 23. März 2025 um 15:36 Uhr</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://demowiki.knowlus.com/index.php?title=Lawrencium&amp;diff=2048&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-03-23T15:36:40Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Neue Seite&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Infobox Chemisches Element&lt;br /&gt;
| Name         = Lawrencium&lt;br /&gt;
| Symbol       = Lr&lt;br /&gt;
| Ordnungszahl = 103&lt;br /&gt;
| Serie        = Ac&lt;br /&gt;
| Gruppe       = Ac&lt;br /&gt;
| Periode      = 7&lt;br /&gt;
| Block        = f&lt;br /&gt;
| Hauptquelle  = &amp;lt;ref&amp;gt;Die Werte der atomaren und physikalischen Eigenschaften (Infobox) sind, wenn nicht anders angegeben, entnommen aus: {{Literatur |Autor=Robert J. Silva |Titel=The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements |Verlag=Springer Netherlands |Ort=Dordrecht |Datum=2006 |ISBN=978-1-4020-3555-5 |Kapitel=Fermium, Mendelevium, Nobelium, and Lawrencium |Seiten=1621–1651 |DOI=10.1007/1-4020-3598-5_13}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=RSoC /&amp;gt;&lt;br /&gt;
| Aussehen     =&lt;br /&gt;
| CAS          = {{CASRN|22537-19-5}}&lt;br /&gt;
| EG-Nummer    = &lt;br /&gt;
| ECHA-ID      = &lt;br /&gt;
| Atommasse = 266&lt;br /&gt;
| Atomradius = 246&lt;br /&gt;
| AtomradiusBerechnet =&lt;br /&gt;
| KovalenterRadius = 161&lt;br /&gt;
| VanDerWaalsRadius =&lt;br /&gt;
| Elektronenkonfiguration = &amp;amp;#91;[[Radon|Rn]]&amp;amp;#93; 5[[F-Orbital|f]]&amp;lt;sup&amp;gt;14&amp;lt;/sup&amp;gt; 6[[D-Orbital|d]]&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt; 7[[S-Orbital|s]]&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt; (?) &amp;lt;br/&amp;gt;&amp;amp;#91;Rn&amp;amp;#93; 5f&amp;lt;sup&amp;gt;14&amp;lt;/sup&amp;gt; 7s&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt; 7p&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt; (?)&lt;br /&gt;
| Austrittsarbeit =&lt;br /&gt;
| Ionisierungsenergie_1 = {{ZahlExp|4,96|suffix=(8)|post=[[Elektronenvolt|eV]]&amp;lt;ref name=&amp;quot;NIST-ASD-lawrencium&amp;quot;&amp;gt;{{NIST-ASD|lawrencium|Abruf=2020-06-13}}&amp;lt;/ref&amp;gt;}} ≈ {{ZahlExp|479|post=[[Joule|kJ]]/[[mol]]&amp;lt;ref name=&amp;quot;Webelements-lawrencium&amp;quot;&amp;gt;{{Webelements|lawrencium|atoms|Abruf=2020-06-13}}&amp;lt;/ref&amp;gt;}}&lt;br /&gt;
| Ionisierungsenergie_2 = {{ZahlExp|14,54|suffix=(4)|post=eV&amp;lt;ref name=&amp;quot;NIST-ASD-lawrencium&amp;quot; /&amp;gt;}} ≈ {{ZahlExp|1400|post=kJ/mol&amp;lt;ref name=&amp;quot;Webelements-lawrencium&amp;quot; /&amp;gt;}}&lt;br /&gt;
| Ionisierungsenergie_3 = {{ZahlExp|21,80|suffix=(4)|post=eV&amp;lt;ref name=&amp;quot;NIST-ASD-lawrencium&amp;quot; /&amp;gt;}} ≈ {{ZahlExp|2100|post=kJ/mol&amp;lt;ref name=&amp;quot;Webelements-lawrencium&amp;quot; /&amp;gt;}}&lt;br /&gt;
| Ionisierungsenergie_4 = {{ZahlExp|43,6|suffix=(4)|post=eV&amp;lt;ref name=&amp;quot;NIST-ASD-lawrencium&amp;quot; /&amp;gt;}} ≈ {{ZahlExp|4210|post=kJ/mol&amp;lt;ref name=&amp;quot;Webelements-lawrencium&amp;quot; /&amp;gt;}}&lt;br /&gt;
| Ionisierungsenergie_5 = {{ZahlExp|56,0|suffix=(1,9)|post=eV&amp;lt;ref name=&amp;quot;NIST-ASD-lawrencium&amp;quot; /&amp;gt;}} ≈ {{ZahlExp|5400|post=kJ/mol&amp;lt;ref name=&amp;quot;Webelements-lawrencium&amp;quot; /&amp;gt;}}&lt;br /&gt;
&amp;lt;!--- Physikalisch ---&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;!-- weil nur wenige kurzlebige Kerne erzeugt wurden, gehören berechnete makroskopische Eigenschaften nicht in die Infobox&lt;br /&gt;
     siehe Redaktion Physik/Qualitätssicherung vom 2.7.2024&lt;br /&gt;
--&amp;gt;&lt;br /&gt;
| Oxidationszustände = +3&lt;br /&gt;
| Normalpotential = &lt;br /&gt;
| Elektronegativität = &lt;br /&gt;
| Quelle GHS-Kz   = NV&lt;br /&gt;
| GHS-Piktogramme = {{GHS-Piktogramme|/}}&lt;br /&gt;
| GHS-Signalwort  = &lt;br /&gt;
| H               = {{H-Sätze|/}}&lt;br /&gt;
| EUH             = {{EUH-Sätze|/}}&lt;br /&gt;
| P               = {{P-Sätze|/}}&lt;br /&gt;
| Quelle P        = &lt;br /&gt;
| Radioaktiv      = Ja&lt;br /&gt;
&amp;lt;!--- Isotope ---&amp;gt;&lt;br /&gt;
| Isotope = &lt;br /&gt;
{{Infobox Chemisches Element/Isotop&lt;br /&gt;
| AnzahlZerfallstypen = 3&lt;br /&gt;
| Symbol = Lr&lt;br /&gt;
| Massenzahl = 260&lt;br /&gt;
| NH = 0&lt;br /&gt;
| Halbwertszeit = 180 [[Sekunde|s]]&lt;br /&gt;
| Zerfallstyp1ZM = [[Alphastrahlung|α]]&lt;br /&gt;
| Zerfallstyp1ZE = 8,310&lt;br /&gt;
| Zerfallstyp1ZP = [[Mendelevium|&amp;lt;sup&amp;gt;256&amp;lt;/sup&amp;gt;Md]]&lt;br /&gt;
| Zerfallstyp2ZM = [[Elektronen-Einfang|ε]]&lt;br /&gt;
| Zerfallstyp2ZE = 2,740&lt;br /&gt;
| Zerfallstyp2ZP = [[Nobelium|&amp;lt;sup&amp;gt;260&amp;lt;/sup&amp;gt;No]]&lt;br /&gt;
| Zerfallstyp3ZM = [[Spontane Spaltung|SF]]&lt;br /&gt;
| Zerfallstyp3ZE =&lt;br /&gt;
| Zerfallstyp3ZP = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
{{Infobox Chemisches Element/Isotop&lt;br /&gt;
| AnzahlZerfallstypen = 1&lt;br /&gt;
| Symbol = Lr&lt;br /&gt;
| Massenzahl = 261&lt;br /&gt;
| NH = 0&lt;br /&gt;
| Halbwertszeit = 39 [[Minute|min]]&lt;br /&gt;
| Zerfallstyp1ZM = [[Spontane Spaltung|SF]]&lt;br /&gt;
| Zerfallstyp1ZE =&lt;br /&gt;
| Zerfallstyp1ZP = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
{{Infobox Chemisches Element/Isotop&lt;br /&gt;
| AnzahlZerfallstypen = 2&lt;br /&gt;
| Symbol = Lr&lt;br /&gt;
| Massenzahl = 262&lt;br /&gt;
| NH = 0&lt;br /&gt;
| Halbwertszeit = 3,6 [[Stunde|h]]&lt;br /&gt;
| Zerfallstyp1ZM = [[Elektronen-Einfang|ε]]&lt;br /&gt;
| Zerfallstyp1ZE = 2,100&lt;br /&gt;
| Zerfallstyp1ZP = [[Nobelium|&amp;lt;sup&amp;gt;262&amp;lt;/sup&amp;gt;No]]&lt;br /&gt;
| Zerfallstyp2ZM = [[Spontane Spaltung|SF]]&lt;br /&gt;
| Zerfallstyp2ZE =&lt;br /&gt;
| Zerfallstyp2ZP = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
{{Infobox Chemisches Element/Isotop&lt;br /&gt;
| AnzahlZerfallstypen = 1&lt;br /&gt;
| Symbol = Lr&lt;br /&gt;
| Massenzahl = 266&lt;br /&gt;
| NH = 0&lt;br /&gt;
| Halbwertszeit = 11 [[Stunde|h]]&lt;br /&gt;
| Zerfallstyp1ZM = [[Spontane Spaltung|SF]]&lt;br /&gt;
| Zerfallstyp1ZE =&lt;br /&gt;
| Zerfallstyp1ZP = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
| NMREigenschaften =&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Lawrencium&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ({{Audio|LL-Q188 (deu)-Lucas Werkmeister-Lawrencium.wav}}) ist ein ausschließlich künstlich erzeugtes [[chemisches Element]] mit dem [[Elementsymbol]] Lr und der [[Ordnungszahl]] 103. Im [[Periodensystem]] steht es in der Gruppe der [[Actinoide]] ([[Periode-7-Element|7.&amp;amp;nbsp;Periode]], [[f-Block]]) und zählt zu den [[Transurane]]n. Dieses sehr kurzlebige Element wurde 1961 erstmals erzeugt und nach [[Ernest Lawrence]] benannt. Er ist der Erfinder des [[Zyklotron]]s, eines [[Teilchenbeschleuniger]]s, der eine wichtige Voraussetzung zur Entdeckung vieler Transuran-Elemente war. Der Name wurde 1994 endgültig von der [[International Union of Pure and Applied Chemistry|IUPAC]] bestätigt.&amp;lt;ref&amp;gt;[http://iupac.org/publications/pac/1994/pdf/6612x2419.pdf &amp;#039;&amp;#039;Names and Symbols of Transfermium Elements&amp;#039;&amp;#039; (IUPAC Recommendations 1994).] (PDF; 172&amp;amp;nbsp;kB).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Geschichte ==&lt;br /&gt;
[[Datei:Ernest Orlando Lawrence.jpg|mini|links|hochkant|Ernest Orlando Lawrence]]&lt;br /&gt;
[[Datei:96904536.thumb3.jpeg|mini|links|hochkant|[[Albert Ghiorso]] (2. von Links) beim Ergänzen des Periodensystems nach der Entdeckung des Lawrenciums (1961), damals noch mit dem Elementsymbol „Lw“.]]&lt;br /&gt;
Lawrencium wurde 1961 erstmals von den Wissenschaftlern [[Albert Ghiorso]], [[Torbjørn Sikkeland]], [[Almon E. Larsh]] und [[Robert M. Latimer]] des [[Lawrence Berkeley National Laboratory]] (LBNL) hergestellt, indem sie ein Gemisch von Californiumisotopen (&amp;lt;sup&amp;gt;249&amp;lt;/sup&amp;gt;Cf, &amp;lt;sup&amp;gt;250&amp;lt;/sup&amp;gt;Cf, &amp;lt;sup&amp;gt;251&amp;lt;/sup&amp;gt;Cf, &amp;lt;sup&amp;gt;252&amp;lt;/sup&amp;gt;Cf) mit Kernen von Boratomen beschossen.&amp;lt;ref&amp;gt;Albert Ghiorso, Torbjørn Sikkeland, Almon E. Larsh, Robert M. Latimer: &amp;#039;&amp;#039;New Element, Lawrencium, Atomic Number 103&amp;#039;&amp;#039;, in: &amp;#039;&amp;#039;[[Phys. Rev. Lett.]]&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;1961&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;6&amp;#039;&amp;#039;&amp;amp;nbsp;(9), S.&amp;amp;nbsp;473–475 ([[doi:10.1103/PhysRevLett.6.473]]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;HoWi&amp;quot;&amp;gt;{{Holleman-Wiberg |Auflage=57–70 |Startseite=634}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Am 14.&amp;amp;nbsp;Februar 1961 gaben sie die erfolgreiche [[Synthese (Chemie)|Synthese]] des [[Alphastrahlung|&amp;lt;math&amp;gt;\alpha&amp;lt;/math&amp;gt;-Strahler]]-Isotops &amp;lt;math&amp;gt;^{257}_{103}Lr&amp;lt;/math&amp;gt; mit einer [[Halbwertszeit]] von 8 Sekunden bekannt.&amp;lt;ref name=&amp;quot;HoWi&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;PSE&amp;quot;&amp;gt;[http://www.periodensystem-online.de/index.php?el=103&amp;amp;id=history Periodensystem-online.de: &amp;#039;&amp;#039;Die Geschichte des Lawrenciums&amp;#039;&amp;#039;], abgerufen am 13. Februar 2011.&amp;lt;/ref&amp;gt; Bei der Synthese von Lawrencium mittels dieser Methode finden Reaktionen wie&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
:{{Formel&lt;br /&gt;
|formel=&amp;lt;math&amp;gt;\mathrm{^{249-252}_{\ \ \ \ \ \ 98}Cf \ + \ ^{10-11}_{\ \ \ \ \ 5}B \ \longrightarrow\ \ ^{257/258}_{\ \ \ \ \ \ 103}Lr \ + \ x \ ^{1}_{0}n}&amp;lt;/math&amp;gt; &lt;br /&gt;
|text=&amp;lt;math&amp;gt;\forall \ \{x \in \N \mid 1 \le x \le 5\}&amp;lt;/math&amp;gt;}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
statt.&amp;lt;ref name=&amp;quot;PSE&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1965 beschossen Forscher des [[Vereinigtes Institut für Kernforschung|Vereinigten Instituts für Kernforschung]] in [[Dubna (Moskau)|Dubna]], [[Sowjetunion]] um [[Georgi Nikolajewitsch Fljorow|Georgi Flerow]] erfolgreich [[Americium]] mit [[Sauerstoff]] und erhielten das Isotop &amp;lt;math&amp;gt;{}^{256}_{103}\mathrm{Lr}&amp;lt;/math&amp;gt;. Hierbei laufen Reaktionen der Art&lt;br /&gt;
:{{Formel&lt;br /&gt;
|formel=&amp;lt;math&amp;gt;\mathrm{^{246}_{95}Am \ + \ ^{18}_{\ 8}O \ \longrightarrow\ \ ^{256}_{103}Lr \ + \ 8 \ ^{1}_{0}n}&amp;lt;/math&amp;gt;}}&lt;br /&gt;
ab.&amp;lt;ref name=&amp;quot;PSE&amp;quot; /&amp;gt; Bei der Überprüfung der Arbeit von Ghiorso et al. des LBNL kamen die sowjetischen Forscher zu dem Schluss, diese sei ungenau. Daraufhin erklärten Ghiorso et al., dass es sich bei ihrem Produkt um das Isotop Lawrencium-258 handeln müsse. Die [[Internationale Union für reine und angewandte Chemie]] (IUPAC) sprach dem Team des LBNL die Entdeckung zu.&amp;lt;ref name=RSoC&amp;gt;{{Internetquelle |url=https://www.rsc.org/periodic-table/element/103/lawrencium |titel=Lawrencium |hrsg=[[Royal Society of Chemistry]] |abruf=2023-05-29}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Anfangs wählte man als Symbol „Lw“. 1963 wurde es von der IUPAC in „Lr“ geändert.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Eigenschaften ==&lt;br /&gt;
Im [[Periodensystem]] steht das Lawrencium mit der Ordnungszahl 103 in der Reihe der Actinoide und schließt diese ab. Sein Vorgänger ist das [[Nobelium]], das nachfolgende Element ist das [[Rutherfordium]], das aber schon zu den [[Transactinoide]]n gehört und ein d-Element ist. Sein [[Analogon (Chemie)|Analogon]] in der Reihe der [[Lanthanoide]] ist das [[Lutetium]], das gleichfalls diese abschließt.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Lawrencium ist ein radioaktives und sehr kurzlebiges Metall, das aber aufgrund der geringen zur Verfügung stehenden Mengen bisher nicht als Metall dargestellt wurde. Es sind vierzehn [[Isotop]]e bekannt, deren [[Halbwertszeit]]en zwischen 24,4 Millisekunden bis 11 Stunden liegen. Über weitere Eigenschaften des Elements liegen wenige Erkenntnisse vor, da die geringe Halbwertszeit empirische Studien fast unmöglich macht.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Die Position von Lawrencium im Periodensystem ist umstritten, da das Element jüngeren Messungen zufolge eine extrem geringe Ionisierungsenergie besitzt.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Sicherheitshinweise ==&lt;br /&gt;
Einstufungen nach der [[Verordnung (EG) Nr. 1272/2008 (CLP)|CLP-Verordnung]] liegen nicht vor, weil diese nur die chemische Gefährlichkeit umfassen, die eine völlig untergeordnete Rolle gegenüber den Gefahren durch [[Radioaktivität]] spielt. Auch Letzteres gilt nur, wenn es sich um eine dafür relevante Stoffmenge handelt.&lt;br /&gt;
{{Absatz|links}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Literatur ==&lt;br /&gt;
* Robert J. Silva: [http://radchem.nevada.edu/classes/rdch710/files/Fm%20to%20Lr.pdf &amp;#039;&amp;#039;Fermium, Mendelevium, Nobelium, and Lawrencium&amp;#039;&amp;#039;], in: Lester R. Morss, Norman M. Edelstein, Jean Fuger (Hrsg.): &amp;#039;&amp;#039;The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements&amp;#039;&amp;#039;, Springer, Dordrecht 2006; ISBN 1-4020-3555-1, S.&amp;amp;nbsp;1621–1651 ([[doi:10.1007/1-4020-3598-5_13]]).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Weblinks ==&lt;br /&gt;
{{Commonscat}}&lt;br /&gt;
{{Wiktionary}}&lt;br /&gt;
* {{RömppOnline|ID=RD-12-00553|Name=Lawrencium|Abruf=2015-01-03}}&lt;br /&gt;
* Stephen M. Trzaska: [http://pubs.acs.org/cen/80th/lawrencium.html &amp;#039;&amp;#039;Lawrencium&amp;#039;&amp;#039;], Chemical &amp;amp; Engineering News, 2003.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Einzelnachweise ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Navigationsleiste Periodensystem}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Normdaten|TYP=s|GND=4166972-1}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>imported&gt;Antonsusi</name></author>
	</entry>
</feed>